Black carbon: de stof die het dichtst bij het verkeer meet
Black carbon is de minst bekende van de vier stoffen op deze site, en tegelijk de meest verklarende. Als u wilt weten hoe sterk het verkeer in uw straat doorwerkt in de lucht die u inademt, is dit het getal om naar te kijken.
Wat het is
Black carbon, in het Nederlands meestal roet genoemd, is het zwarte, koolstofrijke deel van fijnstof dat vrijkomt bij onvolledige verbranding. Het is dus geen aparte stofsoort naast fijnstof, maar een bestanddeel ervan. In de cijfers op deze site staat het los, omdat het iets anders vertelt dan de totale fijnstofwaarde.
Waar het vandaan komt
Twee bronnen springen eruit. De eerste is de dieselmotor, en dan vooral oudere exemplaren zonder goed werkend roetfilter. De tweede is houtverbranding: open haarden, houtkachels en pelletkachels. In een Vlaamse woonwijk op een windstille winteravond is die tweede bron vaak de grootste, en die staat bij de buren in de woonkamer.
Waarom het zo scherp het verkeer volgt
Roetdeeltjes zijn klein en worden vlak boven het wegdek uitgestoten. Ze verdunnen snel met de afstand. Waar fijnstof over honderden kilometers meewaait en daardoor uitmiddelt, laat black carbon juist zien wat er ter plekke gebeurt. Van alle stoffen op deze site is dit degene die het scherpst onderscheid maakt tussen een straat met veel verkeer en een straat zonder.
Dat maakt de stof waardevol als u twee adressen vergelijkt. Ligt de black carbon op het ene adres duidelijk hoger, dan zit daar vrijwel zeker een verbrandingsbron dichtbij.
Wat de Belgische cijfers laten zien
De waarden liggen een orde lager dan bij de andere stoffen: het Belgische gemiddelde ligt rond de 0,39 µg/m³, tegen bijna 9 µg/m³ voor stikstofdioxide. Daarom tonen wij black carbon met twee decimalen in plaats van een.
Bovenaan de ranglijst staat Antwerpen, met daarachter een reeks gemeenten in de Antwerpse noordrand rond de haven, zoals Stabroek, Kapellen en Essen. Dat is een ander patroon dan bij stikstofdioxide, waar de Brusselse gemeenten hoog scoren. Havenactiviteit, zware voertuigen en scheepvaart tekenen zich hier duidelijk af.
Waarom er geen norm is
Dit is het eerlijke antwoord: er bestaat geen Europese grenswaarde en geen WHO-advieswaarde voor black carbon. Wij tonen de waarde daarom zonder oordeel, en dat is met opzet. U ziet bij deze stof geen groen of rood label, want er is niets om tegen af te zetten.
De reden is dat de wetenschappelijke basis voor een getal er nog niet is. Er is wel groeiend onderzoek dat suggereert dat roet een sterkere maat voor gezondheidsrisico's zou kunnen zijn dan de totale fijnstofmassa, juist omdat het zo direct aan verbranding gekoppeld is. Maar zolang instanties geen waarde vaststellen, gaan wij er geen bedenken.
Veelgestelde vragen
Waarom loopt de reeks van black carbon een jaar korter?
Omdat IRCEL-CELINE voor black carbon een jaar later begon met publiceren dan voor de andere stoffen. Wij lezen de beschikbare jaargangen elke dag uit bij de bron in plaats van ze vast te leggen, dus als er ooit een jaargang bij komt verschijnt die vanzelf.
Is mijn houtkachel echt zo'n grote bron?
De Vlaamse Milieumaatschappij noemt huishoudelijke houtverbranding consequent als een van de grootste bronnen van fijnstof in woonwijken. Dat is geen advies van ons over uw kachel, maar het is wel de reden dat black carbon in een rustige straat soms hoger uitvalt dan u op grond van het verkeer zou verwachten.
Kan ik black carbon zelf meten?
Niet met de goedkope sensoren die particulieren doorgaans kopen; die meten deeltjesaantallen en rekenen die om naar een fijnstofwaarde. Roet apart meten vraagt om optische apparatuur van een andere orde.
Volgende stap: bekijk de black-carbonpagina met de volledige ranglijst, en vergelijk die eens met de ranglijst voor stikstofdioxide.