Stikstofdioxide uitgelegd: waar het vandaan komt en waarom het bij drukke straten piekt
Stikstofdioxide, meestal afgekort als NO₂, is de stof waarvan de waarde op uw adres het sterkst afwijkt van het gemiddelde in uw gemeente. Dat maakt hem interessant, en het verklaart waarom een kaart op tien meter nauwkeurig hier echt iets toevoegt.
Waar het vandaan komt
Stikstofdioxide ontstaat bij verbranding op hoge temperatuur. De stikstof die van nature in de lucht zit reageert dan met zuurstof. De grootste bronnen in een Belgische woonomgeving zijn verbrandingsmotoren, verwarmingsketels en industriele installaties. Verkeer springt eruit, en daarbinnen vooral dieselmotoren.
Dat verklaart meteen het ruimtelijke patroon. De uitstoot vindt plaats op straatniveau, precies waar mensen lopen en waar ramen opengaan.
Waarom het zo snel afneemt
Stikstofdioxide is chemisch actief en verdwijnt binnen uren weer uit de lucht, deels door reacties met ozon en zonlicht. Het waait dus niet ver mee. Bij een drukke weg meet u een veelvoud van wat er honderd meter verderop in de tuin zit.
Voor u betekent dat het volgende: van alle vier de stoffen op deze site is dit degene waarbij het loont om uw eigen adres in te vullen in plaats van naar het gemeentecijfer te kijken. Woont u in een woonerf achter een gewestweg, dan zegt het gemeentegemiddelde weinig over uw situatie, in beide richtingen.
Wat de Belgische cijfers laten zien
Het patroon in onze database is precies wat u zou verwachten van een verkeersstof. De hoogste waarden staan in dichtbebouwde gemeenten met veel doorgaand verkeer: Antwerpen voert de lijst aan, gevolgd door verschillende Brusselse gemeenten. De laagste waarden staan in de dunbevolkte Ardennen, waar Eupen, Baelen, Jalhay en Stoumont onderaan de ranglijst staan met waarden rond de 2,5 µg/m³.
Het verschil tussen die uitersten is ongeveer een factor tien. Bij fijnstof is dat verschil veel kleiner, en dat is geen toeval: fijnstof gedraagt zich anders.
De ontwikkeling sinds 2017
Over de beschikbare jaargangen is stikstofdioxide in Belgie duidelijk gedaald. Het gemiddelde over alle gemeenten liep terug van bijna 16 µg/m³ in 2017 naar iets onder de 9 µg/m³ in de meest recente jaargang. Schonere motoren, lage-emissiezones en een veranderend wagenpark spelen daarin allemaal mee.
Let wel op het jaar 2020. Dat was het jaar van de coronamaatregelen, met beduidend minder verkeer, en dat is in de reeks goed te zien. Een enkele jaargang zegt daarom minder dan de lijn over meerdere jaren.
De normen
De Europese grenswaarde voor het jaargemiddelde staat nu op 40 µg/m³ en gaat vanaf 1 januari 2030 naar 20 µg/m³. De advieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie ligt op 10 µg/m³, dus nog eens de helft lager. Meer daarover staat op de normenpagina en in het artikel over de normen van 2030.
Veelgestelde vragen
Is stikstofdioxide hetzelfde als de stikstofproblematiek in het nieuws?
Niet helemaal. Het stikstofdossier gaat vooral over ammoniak en over stikstofneerslag op natuurgebieden, met landbouw als grote bron. Stikstofdioxide is een luchtkwaliteitsvraagstuk, met verkeer als grote bron. De stoffen zijn familie, maar het beleid en de bronnen verschillen.
Helpt een lage-emissiezone?
In de meetreeksen van steden met zo'n zone is een daling zichtbaar, al valt die lastig los te zien van de algemene vernieuwing van het wagenpark. Zie ook onze zustersite over lage-emissiezones in Belgie.
Wat kan ik zelf doen?
Aan de concentratie buiten uw woning verandert u weinig. Aan uw blootstelling wel iets: een fiets- of wandelroute een straat verderop scheelt vaak meer dan u denkt, juist omdat de waarde zo snel afneemt met de afstand tot de weg.
Volgende stap: bekijk de stikstofdioxidepagina met de ranglijst van alle Belgische gemeenten, of vul uw eigen adres in.