Hoe schoon is de lucht bij u thuis? Zo leest u de cijfers

U typt uw adres in, en er verschijnen vier getallen met een eenheid die u nergens anders tegenkomt. Wat staat daar nu eigenlijk? Deze uitleg loopt de cijfers een voor een langs, zodat u weet wat u leest.

Microgram per kubieke meter

Alle waarden staan in microgram per kubieke meter, afgekort als µg/m³. Een microgram is een miljoenste gram, en een kubieke meter lucht is ongeveer wat er in een flinke verhuisdoos past. Zit er 10 µg/m³ stikstofdioxide in de lucht, dan zweeft er in die doos dus tien miljoenste gram van die stof.

Dat klinkt als niets, en in gewicht is het dat ook. Het gaat er dan ook niet om hoeveel het weegt, maar om hoeveel u er in de loop van jaren van binnenkrijgt. Een mens ademt per dag ruwweg vijftien kubieke meter lucht in.

Het is een jaargemiddelde

Dit is het belangrijkste om te onthouden. Elk getal op deze site is een gemiddelde over een heel kalenderjaar. Het zegt dus niets over vandaag. Op een windstille winterdag met veel houtrook kan de werkelijke concentratie een veelvoud zijn van het jaargemiddelde, en op een winderige dag in mei een fractie.

Dat is geen gebrek maar een keuze, en het is dezelfde keuze die de Europese wetgever maakt. De gezondheidseffecten waar het onderzoek over gaat hangen samen met langdurige blootstelling. Voor de vraag hoe de lucht is op de plek waar u jarenlang woont, is een jaargemiddelde precies de goede maat. Wilt u weten of u vanmiddag beter niet gaat lopen, kijk dan op irceline.be, want daar staat de actuele situatie.

Berekend, niet gemeten

Er staat geen meetapparaat bij u aan de gevel. De waarde op uw adres is uitgerekend met het ATMO-Street-model van IRCEL-CELINE en VITO, dat de uitstoot van verkeer, industrie en gebouwen combineert met weergegevens en met de metingen van de officiele meetstations. Dat model rekent op een raster van tien bij tien meter, wat uitzonderlijk fijn is. Hoe dat precies werkt staat op onze pagina over ATMO-Street.

Twee soorten normen, en dat verschil doet ertoe

Naast elke waarde staan twee getallen om hem tegen af te zetten, en die betekenen iets heel anders.

• Een Europese grenswaarde is wetgeving. Belgie moet eronder blijven en kan erop aangesproken worden. Vanaf 2030 worden die waarden fors aangescherpt.
• Een WHO-advieswaarde is een gezondheidskundig advies zonder juridische werking. Die ligt een stuk lager.

Beide zijn juist, ze beantwoorden alleen een andere vraag. De WHO kijkt uitsluitend naar wat gezondheidskundig wenselijk is; de Europese wetgever weegt daarnaast af wat haalbaar en handhaafbaar is. Alle waarden staan op de normenpagina, met bron en controledatum.

Waarom uw straat anders is dan uw gemeente

Op een gemeentepagina staat de waarde op het geometrische middelpunt van het grondgebied. Dat is een handig ankerpunt om gemeenten te vergelijken, maar het is niet uw huis. Bij stikstofdioxide kan het verschil tussen een woning aan een drukke steenweg en een woning tweehonderd meter verderop groter zijn dan het verschil tussen twee gemeenten.

Bij fijnstof ligt dat anders. Die deeltjes blijven dagen in de lucht hangen en waaien over honderden kilometers mee, waardoor de waarden over een groot gebied dicht bij elkaar liggen. Verhuizen binnen dezelfde streek verandert daar weinig aan.

Veelgestelde vragen

Waarom staat er bij black carbon geen norm?

Omdat er geen is. De Europese Unie heeft voor black carbon geen grenswaarde vastgesteld en de WHO geen advieswaarde. Dat maakt de stof niet onbelangrijk, maar er is geen getal om hem aan af te meten. U kunt de waarde wel vergelijken tussen plaatsen en tussen jaren.

Mijn gemeente scoort goed. Is de lucht bij mij dus schoon?

Niet noodzakelijk. Kijk naar uw eigen adres, zeker als u aan of vlak bij een drukke weg woont. Dat is precies waar de adreszoeker voor bedoeld is.

Zijn deze cijfers officieel?

De onderliggende gegevens wel: ze komen van IRCEL-CELINE. Deze site is geen overheidskanaal maar een ontsluiting van hun openbare kaarten. Zie de bronnenpagina voor de volledige verantwoording.

Volgende stap: vul uw adres in op de homepage en vergelijk het eens met een adres aan de dichtstbijzijnde drukke weg. Dat maakt in een oogopslag duidelijk wat tien meter resolutie in de praktijk betekent.