Lage-emissiezones in Belgie en wat ze met de cijfers deden

Belgie kent lage-emissiezones in Antwerpen, Gent en het hele Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De oudste voertuigen mogen daar niet meer in. De voor de hand liggende vraag is of dat in de luchtkwaliteitscijfers terug te zien is.

Wat een lage-emissiezone doet

Een lage-emissiezone weert voertuigen op basis van hun euronorm, met dieselvoertuigen als eerste doelwit. De redenering is rechtstreeks: dieselmotoren zijn de grootste bron van stikstofdioxide in een stad, en oudere exemplaren stoten daar veelvouden van uit ten opzichte van nieuwere.

Wat de cijfers laten zien

In onze database is de daling onmiskenbaar. Het Belgische gemiddelde voor stikstofdioxide bijna halveerde tussen 2017 en de meest recente jaargang. In de betrokken steden is die daling zelfs sterker dan gemiddeld: Antwerpen en de Brusselse gemeenten staan nog steeds bovenaan de ranglijst, maar op aanzienlijk lagere absolute waarden dan aan het begin van de reeks.

Dat is echter nog geen bewijs dat de zone het gedaan heeft.

Waarom het effect lastig te isoleren is

Er speelden in dezelfde periode drie andere dingen mee.

• Het wagenpark vernieuwde zich sowieso. Ook zonder zone verdwijnen oude dieselauto's vanzelf uit het verkeer.
• 2020 was een uitzonderlijk jaar. De coronamaatregelen drukten het verkeer maandenlang, in het hele land, ook buiten de zones.
• Het weer verschilt per jaar. Een winderig jaar geeft lagere waarden bij dezelfde uitstoot.

Een echte effectmeting vraagt om een vergelijking tussen de zone en een vergelijkbaar gebied zonder zone, over dezelfde periode. Dat is werk voor onderzoeksinstellingen, en wij doen die claim hier dus niet.

Wat u er als bewoner aan hebt

Wat u wel kunt zien, is de reeks voor uw eigen adres. Woont u in of vlak bij een zone, dan is de ontwikkeling sinds 2017 op uw punt zichtbaar in de gratis adrespagina. Dat is concreter dan een landelijk gemiddelde.

Voor de vraag of uw auto de zone in mag, moet u bij uw gemeente of gewest zijn. Onze zustersite lezcheck.be gaat daarover; deze site gaat uitsluitend over de gemeten en berekende luchtkwaliteit.

Veelgestelde vragen

Waarom hebben Wallonie en de meeste Vlaamse steden geen zone?

Luchtkwaliteitsbeleid is in Belgie een gewestelijke bevoegdheid, en de gewesten maken daarin eigen keuzes. De lucht trekt zich intussen niets van gewestgrenzen aan, wat een van de redenen is dat deze site het hele land dekt in plaats van een gewest.

Verplaatst een zone het probleem niet gewoon?

Dat is een van de kritiekpunten in het debat: verkeer dat de zone mijdt rijdt eromheen. Of dat in de cijfers zichtbaar is, kunnen wij met gemeentemiddelpunten niet vaststellen; daarvoor zou u de waarden langs de omleidingsroutes zelf moeten opvragen. Dat kan wel, via de adreszoeker.

Gelden er strengere eisen als de norm in 2030 verandert?

De nieuwe Europese grenswaarden verplichten lidstaten tot luchtkwaliteitsplannen waar de waarden niet gehaald dreigen te worden. Welke maatregelen daarin komen is een gewestelijke keuze.

Volgende stap: vul uw adres in en bekijk de reeks sinds 2017 op uw eigen punt in plaats van het landelijke gemiddelde.