WHO-advieswaarden tegenover EU-normen: waarom die zo ver uit elkaar liggen

Op elke adres- en gemeentepagina staan twee referentiewaarden naast elkaar, en die verschillen soms met een factor vijf. Dat roept begrijpelijkerwijs de vraag op welke van de twee dan de juiste is. Het antwoord is: allebei, want ze doen iets anders.

Wat een WHO-advieswaarde is

De Wereldgezondheidsorganisatie publiceerde in 2021 een herziening van haar Global Air Quality Guidelines. Die zijn opgesteld door gezondheidsdeskundigen die uitsluitend naar epidemiologisch onderzoek kijken. De vraag die zij beantwoorden is: bij welke concentratie is er nog nauwelijks aantoonbare gezondheidsschade?

Er zit geen enkele afweging in over kosten, haalbaarheid of handhaving. Dat is geen tekortkoming maar het uitgangspunt. Een advieswaarde heeft ook geen enkele juridische werking: geen land kan erop worden aangesproken.

Wat een EU-grenswaarde is

Een Europese grenswaarde is wetgeving. Lidstaten zijn verplicht eronder te blijven en de Europese Commissie kan een inbreukprocedure starten als dat niet gebeurt. Zo'n norm moet dus handhaafbaar zijn, meetbaar volgens vaste regels, en binnen een redelijke termijn haalbaar voor 27 landen met heel verschillende uitgangsposities.

Die randvoorwaarden trekken het getal onvermijdelijk omhoog. Een norm die niemand kan halen is geen norm maar een wens.

Het verschil in cijfers

Voor de drie stoffen met een norm ziet het er zo uit, per jaargemiddelde:

• Stikstofdioxide: WHO 10, EU nu 40, EU vanaf 2030 20 µg/m³
• PM2,5: WHO 5, EU nu 25, EU vanaf 2030 10 µg/m³
• PM10: WHO 15, EU nu 40, EU vanaf 2030 20 µg/m³

Zelfs na de aanscherping van 2030 blijft de Europese norm dus twee keer zo hoog als het WHO-advies.

Welke moet u aanhouden?

Dat hangt af van uw vraag.

Wilt u weten of er sprake is van een wettelijk probleem, of uw gewest in overtreding is, of er beleid moet komen? Dan is de Europese grenswaarde het getal dat telt.

Wilt u weten hoe uw woonomgeving zich verhoudt tot wat gezondheidskundig wenselijk is? Dan is de WHO-advieswaarde relevanter, met de kanttekening dat de WHO er zelf bij vermeldt dat er geen drempel bekend is waaronder fijnstof aantoonbaar onschadelijk is. Lager blijft beter, ook onder de advieswaarde. Het is dus geen veiligheidsgrens.

Om die reden kleuren wij op deze site tegen de WHO-advieswaarde en noemen wij de Europese grenswaarde er altijd bij. Zo ziet u beide, en kunt u zelf wegen.

Wat dit voor de Belgische cijfers betekent

Het verschil is niet academisch. Onder de huidige Europese norm voor PM2,5 van 25 µg/m³ blijft in onze database elke Belgische gemeente ruimschoots onder de grens. Onder de WHO-advieswaarde van 5 µg/m³ blijft nog ongeveer een kwart van de gemeenten eronder, en dat zijn vrijwel uitsluitend Ardense gemeenten.

Precies dezelfde cijfers leiden dus tot een compleet ander beeld, afhankelijk van de lijn waar u ze naast legt. Dat is de reden dat wij bij elke waarde vermelden welke norm het is en wie hem heeft vastgesteld.

Veelgestelde vragen

Is de WHO-waarde dan de echte norm?

Nee. Het is een advies, geen norm. Wie de WHO-waarde een norm noemt, verwart de status ervan.

Waarom kleuren jullie tegen de WHO en niet tegen de EU?

Omdat de huidige Europese norm zo ruim is dat vrijwel het hele land dezelfde kleur zou krijgen, en een kaart waarop alles hetzelfde is laat niets zien. De WHO-verhouding maakt verschillen zichtbaar. De Europese grenswaarden staan er in de tabel altijd bij.

Waar controleer ik deze getallen?

Op onze normenpagina staat per waarde de bron met een link, en de datum waarop wij hem voor het laatst hebben nagelopen.

Volgende stap: bekijk uw eigen gemeente en let daarbij op beide referentiewaarden in plaats van op een van de twee.